İletişim Formu
Av. Ali Alper Can
Sayfa İçindekiler

Türk müteahhitlik şirketleri, savunma sanayii üreticileri ve küresel yazılım firmaları; Orta Doğu, Avrupa, Afrika ve Türki Cumhuriyetlerde yürüttükleri devasa projeler için Türkiye'den binlerce alanında uzman mühendisi, direktörü ve teknik personeli Expat (Yurt dışı görevlendirmesi) statüsüyle yurt dışına göndermektedir. Şantiyelerde, offshore platformlarda veya Ar-Ge merkezlerinde yıllarca emek veren bu nitelikli personelin; ağır çalışma koşulları karşılığında hak ettikleri döviz bazlı maaşlarının, şantiye primlerinin veya kıdem tazminatlarının ödenmemesi, uluslararası özel hukuku (MÖHUK) ilgilendiren son derece spesifik ve yüksek bütçeli davalara konu olmaktadır.

Yurt dışı işçi davaları, klasik yerel mahkeme uyuşmazlıklarından çok daha karmaşıktır. Zira işveren Türk şirketi olsa da, personel Dubai'deki veya Rusya'daki "Paravan (Taşeron)" bir yabancı şirketin sigortalısı olarak gösterilmekte ve hak araması engellenmeye çalışılmaktadır. Bu makalede, yurt dışı işçilik alacaklarının uluslararası tahsili ve Yargıtay'ın güncel MÖHUK içtihatları incelenmiştir.

Yurt Dışı (Expat) İş Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği

Uluslararası projelerde çalışan yöneticilere genellikle Türkiye'de İŞKUR onaylı standart bir sözleşme veya hedef ülkenin kanunlarına göre düzenlenmiş (Arapça/İngilizce) yabancı sözleşmeler imzalatılır. İşverenin asıl amacı, ileride açılacak bir davada Türkiye'deki İş Mahkemelerinin yetkisiz olduğunu veya Türk yasalarının uygulanamayacağını iddia etmektir. Ancak bir personelin Türkiye'den işe alınıp yurt dışına gönderilmesi, uyuşmazlığın Türkiye'de dava edilmesine engel teşkil etmez.

MÖHUK Kapsamı: Yabancı Hukuk mu, Türk Hukuku mu Uygulanacak?

Uluslararası iş sözleşmelerinde en kritik viraj "Hangi Ülkenin Hukukunun" uygulanacağıdır. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 27 uyarınca, taraflar iş sözleşmesine uygulanacak hukuku serbestçe seçebilirler. Ancak hukuk seçimi yapılmamışsa, sözleşmeye "İşçinin Mutad (Sürekli) İşini Yaptığı İşyeri Hukuku" (yani şantiyenin bulunduğu yabancı ülke hukuku) uygulanır.

Bununla birlikte Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin devrim niteliğindeki kararlarına göre; işçi Türkiye'den işe alınmışsa, işveren şirketin merkezi Türkiye'deyse ve işçi ile Türkiye arasında "Daha Sıkı Bir İlişki (Closer Connection)" varsa, yabancı ülke kanunları değil doğrudan daha lehe olan Türk İş Hukuku kuralları (kıdem, ihbar, fazla mesai) uygulanacaktır.

Döviz Bazlı Alacaklar, Kur Farkı ve Aktüeryal Hesaplama

  • Expat yöneticilerin maaşları ve "Şantiye Tazminatları/Yıpranma Payları" Dolar veya Euro cinsinden ödenmektedir. Mahkeme aşamasında işverenler bu alacağı düşük Türk Lirası kurundan sabitlemeye çalışır. Oysa İş Kanunu'na göre, sözleşme döviz cinsinden ise, mahkemeden talep edilen tüm kıdem tazminatları ve fazla mesai alacakları da yabancı para cinsinden hesaplanır ve fiili ödeme günündeki TCMB efektif satış kuru üzerinden, dövize uygulanan en yüksek faizle tahsil edilir. Bu durum, davanın değerini standart bir iş davasının katbekat üzerine çıkarır.

Fazla Mesai, Şantiye Primi ve Yıpranma Hakları

Yurt dışı şantiyelerinde veya uzak coğrafyalardaki enerji tesislerinde çalışan expat personelin haftalık 45 saati aşan (bazen günde 12 saati bulan) çalışmaları rutindir. Türk iş hukukuna göre imzalanan "Fazla mesai ücrete dahildir" maddesinin de yıllık yasal 270 saat sınırı vardır. Yurt dışındaki kamp giriş-çıkış logları, puantaj kayıtları, pasaport giriş-çıkış mühürleri ve uluslararası e-posta yazışmalarının saat dilimleri (time-stamp) Adli Bilişim uzmanlarıyla incelenerek, mahrum kalınan devasa fazla mesai alacakları ispatlanmaktadır.

Uluslararası Şirketlere Karşı Stratejik Dava Yönetimi (Tüzel Kişilik Perdesi)

Holdingler, Türkiye'deki malvarlıklarına haciz gelmesini engellemek için işçileri yurt dışında kurdukları (Örneğin; Malta veya Katar merkezli) tabela/taşeron şirketler üzerinden sigortalı gösterirler. Hukuk büromuz bu gibi durumlarda, "Tüzel Kişilik Perdesinin Aralanması (Piercing the Corporate Veil)" ve "Organik Bağ" teorilerini işleterek; yurt dışındaki tabela şirketin aslında Türkiye'deki holdingin bir uzantısı olduğunu mahkemede ispatlar ve alacağın doğrudan Ankara veya İstanbul'daki holdingin genel merkez hesaplarından tahsilini (İhtiyati Haciz ile) sağlar.

 
YASAL UYARI VE BİLGİLENDİRME: Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, somut bir hukuki mütalaa niteliği taşımamaktadır. Yurt dışı (Expat) işçilik alacakları; MÖHUK, Yabancı Hukuk ispatı ve dövizli hesaplama standartları gibi son derece teknik usullere tabi olduğundan, davanın ilk anından itibaren Uluslararası Ticaret ve İş Hukukunda uzman kurumsal bir avukatlık bürosu ile çalışılmalıdır.

Av. Ali Alper Can

Kurucu Avukat | Ankara Barosu (Sicil: 22266)

16 yıllık mesleki tecrübesiyle Ceza Hukuku, Bilişim Suçları, Ticaret ve Aile Hukuku uyuşmazlıklarında stratejik müşavirlik sunan kurucu avukattır. Dava süreçlerinde "Önleyici Hukuk" ve teknik delil analizi prensiplerini merkeze alarak müvekkillerine şeffaf, güvenilir ve sonuç odaklı hukuki koruma sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

▶ Türkiye'deki şirketim beni yurt dışındaki şubesine (expat olarak) gönderirse, iş hukuku haklarım hangi ülke kanunlarına tabi olur?

Taraflar sözleşmede uygulanacak hukuku seçebilir (örneğin Türk Hukuku). Ancak sözleşmede belirtilmemişse, Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) gereğince işçinin işini mutad olarak (sürekli) yaptığı yer hukuku uygulanır. Her halükarda geçici görevlendirmelerde (expat) Türk İş Hukukunun işçiyi koruyan emredici hükümleri devreye girer.