Ekonomik Kriz Dönemlerinde Hileli İflas (TCK 161) ve Şirketin İçinin Boşaltılması Suçları

Serbest piyasa ekonomisinde şirketlerin kâr etmesi ne kadar doğalsa, makroekonomik krizler, küresel tedarik zinciri kopmaları veya finansman maliyetlerinin fahiş artması (faiz şokları) nedeniyle iflas etmeleri de o kadar doğal bir ticari sonuçtur. Ancak Türkiye'deki ticari pratikte, bir şirket konkordato ilan ettiğinde veya iflas kararı aldığında; bankalar, taşeronlar ve ticari alacaklılar, batan şirketin patronlarına karşı tahsilat baskısı kurmak amacıyla doğrudan Ağır Ceza Mahkemelerinin yolunu tutmaktadır.

Ticari bir borcun ödenememesi normal şartlarda hapis cezası gerektirmez (Anayasa m. 38). Lakin alacaklılar, "Şirket normal batmadı, patron şirketin içini boşalttı, paraları eşinin/dostunun üzerine geçirdi" diyerek TCK m. 161 kapsamında Hileli İflas suç duyurusunda bulunurlar. Bu hamle, dürüst bir şirket yöneticisinin veya holding sahibinin hayatında karşılaşabileceği en yıkıcı hukuki krizdir. Ticari bir başarısızlık, bir anda 3 ila 8 yıl arası hapis cezası istenen ve tüm şahsi malvarlığına el konulma riski taşıyan bir "Nitelikli Dolandırıcılık" dosyasına dönüşür.

Ticari Başarısızlığın Ağır Cezalık Bir Suçlamaya (Dolandırıcılığa) Dönüşmesi

Hileli iflas davalarında savcılık makamının temel tezi; şirket yönetiminin alacaklıları zarara uğratmak için önceden planlı ve kasti bir şekilde (hileyle) şirketi iflasa sürüklediğidir. Oysa Ticaret Hukukuna göre "Basiretli bir tacir" gibi davranan, kurtarma hamleleri (sermaye artırımı vb.) yapan ancak piyasa koşullarına yenilen bir yönetici ceza hukuku anlamında suçlu ilan edilemez. Savunma mimarisi; şirketin batışındaki gerçek (objektif) ticari riskleri mahkemeye göstermek üzerine kurulmalıdır.

TCK m. 161 Kapsamında Hileli İflas Suçunun Unsurları ve Yöntemleri

TCK madde 161 uyarınca, malvarlığını eksiltmeye yönelik "hileli tasarruflarda" bulunan kişi, iflasa karar verilmesi kaydıyla Ağır Ceza Mahkemesinde yargılanır. Kanunda sayılan ve şüphelilere en çok isnat edilen hileli haller şunlardır:

• Alacaklıların alacaklarının teminatı mahiyetindeki malların (fabrika teçhizatı, şirket araçları, stoklar) kaçırılması, gizlenmesi veya değerinin çok altında (yok pahasına) satılması.
• Sahte (muvazaalı) borç senetleri veya sözleşmeler düzenleyerek, şirketin gerçekte var olmayan kişilere borçlu gösterilmesi ve icra takipleriyle şirketin içinin boşaltılması.
• Şirketin ticari defter, kayıt ve belgelerinin (bilançoların) gerçeğe aykırı tutulması, gizlenmesi veya yok edilmesi.

Şirketin İçinin Boşaltılması, Muvazaalı Devirler ve Aktiflerin Gizlenmesi

İddianamelerde en sık rastlanan suçlama, iflas kararından aylar veya yıllar önce şirketin değerli aktiflerinin (gayrimenkullerinin, markalarının) kurulan yeni "Paravan (Grup) Şirketlere" veya yöneticilerin yakın akrabalarına devredilmesidir. Savunma stratejisinde bu devirlerin "mal kaçırma (muvazaa)" olmadığı, tam aksine şirkete sıcak para (likidite) sağlamak, acil banka kredilerini kapatmak veya şirketi iflastan kurtarmak amacıyla piyasa rayiç bedeli üzerinden yapılmış gerçek ticari tasarruflar olduğu ispatlanmalıdır.

Adli Muhasebe Raporları: İflasın Gerçek Ekonomik Sebeplerinin İspatı

Hileli iflas dosyalarında mahkeme heyeti, kararı Ceza Hukuku doktriniyle değil; Sayıştay denetçisi, SPK uzmanı veya Bağımsız Yeminli Mali Müşavirlerden oluşan bilirkişi heyetlerinin raporlarıyla verir. Av. Ali Alper Can Hukuk Bürosu olarak, soruşturma aşamasında kendi Adli Muhasebe (Forensic Accounting) ekiplerimizi devreye sokarak; şirketin iflasının arkasındaki küresel krizleri, döviz kurundaki ani şokları, tedarikçilerin temerrüdünü veya devlet politikalarındaki (kotalar vb.) değişiklikleri bilimsel raporlarla ortaya koyar ve "Kasıt (Hile)" unsurunu çürütürüz.

Yönetim Kurulu Üyelerinin Şahsi Cezai Sorumluluğu ve Savunma Stratejisi

Bir A.Ş. veya Ltd. Şti. iflas ettiğinde, ceza sorumluluğu şirket tüzel kişiliğine değil, doğrudan şirketi temsile ve ilzama yetkili olan Yönetim Kurulu Üyelerine ve Müdürlere yöneltilir (Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz ilkesi). Savunma aşamasında, hangi yöneticinin hangi kararda imzası olduğu, iç yönergelerle (yetki devri) yetkinin kime bırakıldığı titizlikle ayrıştırılmalı ve haksız yere sanık koltuğuna oturtulan (sadece kağıt üzerinde yönetici olan) kişilerin beraati sağlanmalıdır.