İletişim Formu
Av. Ali Alper Can
Sayfa İçindekiler

Havalimanları, hidroelektrik santralleri, mega otoyollar veya uluslararası enerji nakil hatları gibi "Mega-Projeler"; milyarlarca dolarlık bütçeleri, çok uluslu konsorsiyumları ve yüzlerce alt taşeronu (sub-contractor) barındıran devasa organizasyonlardır. Bu seviyedeki yatırımlarda, yerel (yerel bazlı) bir Türk Hukuku sözleşmesiyle ilerlemek finansal intihardır. Küresel müteahhitlik (Global Top 250 Contractors) arenasında standartları belirleyen FIDIC (Fédération Internationale des Ingénieurs-Conseils - Uluslararası Müşavir Mühendisler Federasyonu) sözleşmeleri, projelerdeki mühendislik krizlerini ve devasa "Claim" (talep) dosyalarını uluslararası hukukun güvencesiyle çözen yegane enstrümandır.

Mega Projelerde FIDIC Şartnamelerinin Hukuki Niteliği

FIDIC sözleşmeleri; projede tasarımın kim tarafından yapılacağına, finansmanın türüne ve risk paylaşımına göre "Kırmızı Kitap (Red Book), Sarı Kitap (Yellow Book), Gümüş Kitap (Silver Book)" gibi çeşitli renklerle kodlanmış uluslararası standart tip sözleşmelerdir. Bir uyuşmazlık çıktığında, hakimin veya hakemin ilk bakacağı yer yerel borçlar kanunu değil, bizzat FIDIC Genel (General Conditions) ve Özel Şartlarıdır (Particular Conditions). Mühendis ile işveren (Employer) ve yüklenici (Contractor) arasındaki bu kusursuz üçgen, spesifik bir İnşaat Hukuku (Construction Law) disiplini gerektirir.

Süre Uzatımı (EOT) ve Ek Maliyet (Claim) Taleplerinin Hukuki Yönetimi

FIDIC projelerinde en kanlı hukuki çarpışmalar; proje teslimindeki gecikmeler (Delay), bu gecikmelere bağlı Süre Uzatımı (Extension of Time - EOT) talepleri ve şantiyede karşılaşılan olağanüstü koşullar nedeniyle artan maliyetlerin (Claim) işverenden talep edilmesi noktalarında yaşanır. Yüklenici firmanın hak talebini (Claim), FIDIC şartnamelerinde öngörülen 28 günlük (katı) bildirim süresi içinde usulüne uygun ve altı mühendislik/hukuk raporlarıyla doldurulmuş bir "Notice of Claim" (Talep Bildirimi) ile yapmaması halinde, milyonlarca dolarlık hak kaybı (Time-Bar) kaçınılmazdır.

Uyuşmazlık Çözüm Kurulu (DAB - Dispute Adjudication Board) Mekanizması

FIDIC mantalitesi, uyuşmazlıkların projeyi durdurmasına izin vermez. Bu nedenle tahkime gitmeden önce zorunlu bir ön aşama olarak Uyuşmazlık Çözüm Kurulu (DAB) mekanizmasını şart koşar. Alanında uzman mühendislerden ve hukukçulardan oluşan bu bağımsız kurul, şantiyedeki sorunu (örneğin kazı sırasında çıkan beklenmedik kaya çıkıntısının ekstra maliyeti) 84 gün içinde bağlayıcı olarak karara bağlar. DAB kararından tatmin olmayan tarafın süresi içinde "Memnuniyetsizlik Bildirimi" (Notice of Dissatisfaction) yapması, uluslararası tahkim yolunu açan en kritik usuli basamaktır.

Yerel Mahkemelerin Yetersizliği ve Uluslararası Tahkim (ICC / LCIA)

Mega projelerin karmaşık "Mühendislik Hukuku" doğası, yerel (yerel mahkeme) asliye ticaret mahkemelerinde yıllarca süren ve konuya yabancı bilirkişilerin elinde heba olan bir süreci kaldıramaz. Bu nedenle FIDIC sözleşmeleri, nihai uyuşmazlık çözüm mercii olarak genellikle ICC (Uluslararası Ticaret Odası - Paris) veya LCIA (Londra Uluslararası Tahkim Mahkemesi) gibi global tahkim merkezlerini işaret eder. Tahkim (Arbitration) sürecinin uluslararası bir tahkim avukatlık ağıyla, İngilizce ve uluslararası tahkim kurallarına hakim bir şekilde yürütülmesi projenin bekası için şarttır.

FIDIC Kapsamında Avukatlık ve Teknik Müşavirlik (Engineering Law) Entegrasyonu

FIDIC sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar, sadece hukuk kitapları okunarak kazanılamaz. Şantiye günlükleri, CPM (Kritik Yörünge Metodu) çizelgeleri, gecikme analizi (Delay Analysis) raporları ve hak ediş sertifikaları gibi saf mühendislik belgelerinin; avukatlar ve inşaat/adli bilişim uzmanları tarafından "Hukuki Bir Delile" dönüştürülmesi gerekir. Hukuk ile mühendisliğin (Engineering Law) tek potada eritildiği stratejik danışmanlık, uluslararası arenada yüklenicilerin en güçlü silahıdır.

 
YASAL UYARI VE BİLGİLENDİRME: Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, somut bir hukuki veya tahkim mütalaası niteliği taşımamaktadır. FIDIC sözleşmeleri ve ICC/LCIA Tahkim süreçleri, yüksek mali riskler barındırdığından uluslararası inşaat hukuku alanında uzman bir hukuk bürosuyla koordine edilmelidir.

Av. Ali Alper Can

Kurucu Avukat | Ankara Barosu (Sicil: 22266)

16 yıllık mesleki tecrübesiyle Ceza Hukuku, Bilişim Suçları, Ticaret ve Aile Hukuku uyuşmazlıklarında stratejik müşavirlik sunan kurucu avukattır. Dava süreçlerinde "Önleyici Hukuk" ve teknik delil analizi prensiplerini merkeze alarak müvekkillerine şeffaf, güvenilir ve sonuç odaklı hukuki koruma sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

▶ Uluslararası inşaat projelerinde FIDIC sözleşmelerinden doğan ticari anlaşmazlıklar yerel mahkemelerde mi çözülür?

Büyük ölçekli projelerdeki FIDIC standart sözleşmelerinde uyuşmazlıklar genellikle yerel mahkemelere değil, önce Uyuşmazlık Çözüm Kurullarına (DAB - Dispute Adjudication Board) taşınır. Burada çözülemeyen ihtilaflar ise ICC (Uluslararası Ticaret Odası) veya ISTAC gibi uluslararası tahkim (arbitration) merkezlerinde çözülür. Yerel mahkemeler, alınan tahkim kararının tanınması ve tenfizi aşamasında devreye girer.